შესავალი · ბოტანიკოსები კავკასიაში
ემილ ლევიე: მეცნიერი, რომელმაც კავკასიის ბუნება ევროპას გააცნო
XIX საუკუნის მიწურულს კავკასიის ბუნებრივი გარემო და ბიომრავალფეროვნება ევროპელი მეცნიერების მზარდ ინტერესს იწვევდა. ამ პროცესში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს ბოტანიკოსებმა — ემილ ლევიემ (1838-1912) და სტეფან სომიემ (1848-1922), რომლებმაც კავკასიაში იმოგზაურეს.
მათი ერთობლივი ექსპედიციის მთავარი მიზანი კავკასიის ფლორის შესწავლა და ანთროპოლოგიური კვლევების ჩატარება იყო. შეგროვებული მასალები დღემდე უმნიშვნელოვანეს წყაროს წარმოადგენს როგორც ბოტანიკის, ისე საქართველოს ისტორიისა და ეთნოგრაფიის მკვლევრებისთვის.
თავი I · ექსპედიციის მარშრუტი
ოთხთვიანი მოგზაურობა
ემილ ლევიე დაიბადა . მიუხედავად იმისა, რომ განათლებით ექიმი იყო, მისი პროფესიული საქმიანობის დიდი ნაწილი ბოტანიკასა და მცენარეთა სისტემატიკას მიეძღვნა. იგი მონაწილეობდა არაერთ ექსპედიციაში და იკვლევდა ევროპის, ხმელთაშუა ზღვისა და კავკასიის ფლორას.
1890 წელს ლევიესა და სომიეს ოთხთვიანი ექსპედიციის დროს მეცნიერებმა ვრცელი მარშრუტი გაიარეს: მათ მოიარეს აჭარა, იმერეთი და სვანეთი. კოდორის ხეობით გადავიდნენ ჩრდილოეთ კავკასიაში, საიდანაც საქართველოს სამხედრო გზის გავლით ჯერ ტფილისში, შემდეგ კი ბათუმში დაბრუნდნენ.
თავი II · კვლევები და სამეცნიერო მემკვიდრეობა
მულტიდისციპლინური დაკვირვებები
ლევიესა და სომიეს ექსპედიციამ მნიშვნელოვანი მასალა დატოვა როგორც ბუნებისმეტყველების, ისე ისტორიისა და ეთნოგრაფიის მიმართულებით.
ფლორის კვლევა
ფართომასშტაბიანი მარშრუტის გავლისას მეცნიერებმა შეაგროვეს ასობით ჰერბარიუმის ნიმუში. განსაკუთრებული ყურადღება დაუთმეს კავკასიის ენდემურ და იშვიათ სახეობებს მთელ რეგიონში.
ბათუმის აღწერა
ჩანაწერებში აღწერა XIX საუკუნის სწრაფად განვითარებადი საპორტო ქალაქი, მისი ევროპული განაშენიანება და სწორხაზოვანი ქუჩები, რაც მას იტალიურ ქალაქ ტურინს აგონებდა.
საზოგადოების ყოფა
მეცნიერებმა ყურადღება გაამახვილეს რეგიონის მრავალეთნიკურ გარემოზე, ადგილობრივი მოსახლეობის ტრადიციულ სამოსზე, სხვადასხვა თემის თანაცხოვრებასა და ყოველდღიურობაზე.
„ლევიესა და სომიეს საქმიანობა ნათლად აჩვენებს, თუ რა მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს ევროპელმა მეცნიერებმა საქართველოს ბუნებრივი და კულტურული მემკვიდრეობის შესწავლაში.“ ევროპული აღმოჩენები კავკასიაში
თავი III · აღიარება და მემკვიდრეობა
უკანასკნელი წლები და სამუდამო კვალი
ემილ ლევიე 1912 წელს (ხოლო სტეფან სომიე 1922 წელს) გარდაიცვალა. მათ მიერ შეგროვებული ჰერბარიუმები და სხვა სამეცნიერო მასალები დღესაც ინახება ევროპის სხვადასხვა სამეცნიერო მუზეუმსა და ბოტანიკურ კოლექციაში და კვლავ აქტიურად გამოიყენება კვლევებისათვის.
ეს ოთხთვიანი ექსპედიცია მნიშვნელოვან ეტაპად მიიჩნევა კავკასიის ბუნებრივი გარემოს მეცნიერული შესწავლის ისტორიაში. მათმა ნაშრომებმა ხელი შეუწყო რეგიონის ფლორისა და ანთროპოლოგიური სურათის უკეთ გაცნობას საერთაშორისო სამეცნიერო საზოგადოებისთვის, რითაც XIX საუკუნის საქართველოს უნიკალური ისტორიული სურათი შემოინახა.
