ქართული საოპერო ხელოვნების მაესტრო
მეოცე საუკუნის ქართული მუსიკალური კულტურის ისტორიაში განსაკუთრებული და ეპოქალური ადგილი უკავია ბერძნული წარმოშობის გენიალურ დირიჟორს, ოდისეი დიმიტრიადის. იგი ათწლეულების განმავლობაში იყო ქვეყნის საოპერო და სიმფონიური ხელოვნების მედროშე — მაესტრო, რომელმაც ქართულ საშემსრულებლო სკოლას უმაღლესი საერთაშორისო აღიარება მოუტანა და ქართული მუსიკის სული მსოფლიოს გააცნო.
ოდისეი დიმიტრიადი 1908 წლის 7 ივლისს დაიბადა ქალაქ ბათუმში. მისი ოჯახი აჭარაში მეცხრამეტე საუკუნის ბოლოს, ტრაპიზონიდან (ოსმალეთის იმპერია) გადმოსახლდა — მას შემდეგ, რაც ბათუმის თავისუფალმა პორტმა (პორტო-ფრანკო) და ეკონომიკურმა ბუმმა რეგიონში მსხვილი ბერძნული სავაჭრო თემის ჩამოყალიბებას შეუწყო ხელი. ოდისეის მამა, აქილევს დიმიტრიადი, შეძლებული კომერსანტი იყო, ხოლო დედა, ოლიმპიადა — მუსიკის დიდი მოყვარული და ნიჭიერი პიანისტი. სწორედ დედამ შეაყვარა პატარა ოდისეის კლასიკური მუსიკა და განსაზღვრა მისი პროფესიული მომავალი.
ბათუმის მუსიკალური სასწავლებლის დასრულების შემდეგ, დიმიტრიადიმ სწავლა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში განაგრძო კომპოზიციის განხრით. განათლების მისაღებად ის ლენინგრადის (დღევანდელი სანქტ-პეტერბურგი) კონსერვატორიაში გაემგზავრა, სადაც ლეგენდარული პროფესორების ხელმძღვანელობით დაეუფლა სადირიჟორო ხელოვნებას. სწორედ იქ ჩამოყალიბდა მისი უბადლო ტექნიკა, მონუმენტური სტილი და ფენომენალური მუსიკალური ალღო.
1937 წელს, სამშობლოში დაბრუნებისთანავე, ოდისეი დიმიტრიადი თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის დირიჟორად დაინიშნა, ხოლო 40-იანი წლების მიწურულიდან, გარკვეული პერიოდულობით, მისი მთავარი დირიჟორი გახდა. მან სრულიად ახალი, მძლავრი ენერგია შთაბერა თეატრს, რის გამოც მისი ხელმძღვანელობის პერიოდი თბილისის საოპერო დასის ისტორიაში დასახელებულია, როგორც „ოქროს ხანა“.მისი მოღვაწეობის მწვერვალად და სავიზიტო ბარათად ზაქარია ფალიაშვილის ოპერა „აბესალომ და ეთერი“ იქცა. დიმიტრიადიმ, მიუხედავად თავისი ბერძნული ფესვებისა, იმდენად ღრმად, გენეტიკურ დონეზე შეიგრძნო ქართული მუსიკალური ფოლკლორისა და პოლიფონიის ბუნება, რომ მისი ინტერპრეტაციით შესრულებული ეს ნაწარმოები დღემდე ეტალონად, ხელშეუხებელ კლასიკურ ნიმუშად არის აღიარებული.
ფალიაშვილის გარდა, მაესტრომ ახალი სიცოცხლე აჩუქა სხვა ქართულ შედევრებსაც:
დიმიტრიადი იყო ერთ-ერთი პირველი, ვინც ქართული საოპერო ხელოვნება საზღვრებს გარეთ გაიტანა. 1958 წელს, მოსკოვში გამართულ ქართული ხელოვნების დეკადაზე მისმა დირიჟორობამ უდიდესი ფურორი მოახდინა, რასაც მოჰყვა მასშტაბური საერთაშორისო გასტროლები ევროპის წამყვან ქვეყნებსა და ლათინურ ამერიკაში (მათ შორის მექსიკაში).
1965 წელს, როგორც საბჭოთა კავშირის ერთ-ერთი საუკეთესო მაესტრო, დიმიტრიადი მოსკოვის დიდ თეატრში მიიწვიეს წამყვან დირიჟორად, თუმცა მისი მასშტაბები მხოლოდ ამ სივრცით არ შემოიფარგლებოდა. მოგვიანებით, იგი აქტიურად მოღვაწეობდა თავის ისტორიულ სამშობლოში — საბერძნეთში, სადაც სათავეში ჩაუდგა ათენის სახელმწიფო სიმფონიურ ორკესტრს. ბერძნულმა საზოგადოებამ მაესტროს უდიდესი პატივი მიაგო, მას საბერძნეთის საპატიო მოქალაქეობა მიანიჭეს და ნამდვილ ეროვნულ გმირად აღიარეს.
მისი საერთაშორისო ავტორიტეტი იმდენად ხელშეუხებელი აღმოჩნდა, რომ 1980 წლის მოსკოვის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების გახსნისა და დახურვის საზეიმო ცერემონიალებზე, გიგანტური გაერთიანებული სიმფონიური ორკესტრის მთავარ დირიჟორად სწორედ ოდისეი დიმიტრიადი შეარჩიეს. ეს იყო უპრეცედენტო მასშტაბის მოვლენა, რომელსაც მილიონობით ადამიანი ადევნებდა თვალს მთელ მსოფლიოში.
მიუხედავად გრანდიოზული საერთაშორისო კარიერისა, მას კავშირი საქართველოსთან ერთი დღითაც არ გაუწყვეტია. იგი რეგულარულად ჩამოდიოდა თბილისში, უსასყიდლოდ ხელმძღვანელობდა კონსერვატორიის სტუდენტურ ორკესტრს და ზრდიდა ქართველი დირიჟორების ახალ თაობებს.
საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, მაესტრო გარკვეული პერიოდი საბერძნეთში ცხოვრობდა, სადაც მას, როგორც ეროვნულ გმირს, ისე შეხვდნენ. თუმცა, 1994 წელს, როდესაც საქართველოში ყველაზე მძიმე, სამოქალაქო ომის შემდგომი კრიზისი და ე.წ. „ბნელი 90-იანები“ იყო, 86 წლის მაესტრომ მიიღო გადაწყვეტილება, რომელსაც ბევრი გიჟურს უწოდებდა — მან მიატოვა საბერძნეთი და თბილისში დაბრუნდა. „ჩემს ქვეყანას ახლა უჭირს და მე იქ უნდა ვიყო, სადაც ჩემი მუსიკალური შვილები არიან“, — ამბობდა მაესტრო.
მიუხედავად იმისა, რომ ასაკის გამო მხედველობა თითქმის სრულად დაკარგა, იგი ზეპირად, აბსოლუტური მეხსიერებით დირიჟორებდა რეპეტიციებსა და კონცერტებს თბილისის ოპერაში. ის მუშაობდა გაყინულ, უშუქო დარბაზებში, მხოლოდ და მხოლოდ ენთუზიაზმით, რათა ქართული საოპერო ტრადიცია ფიზიკურად გადაერჩინა.
მაესტრო 2005 წლის 28 აპრილს, 96 წლის ასაკში, თბილისში გარდაიცვალა. მისი უდიდესი ისტორიული ამაგის ნიშნად, იგი განსაკუთრებული პატივით დაკრძალეს თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის ბაღში — კომპოზიტორ ზაქარია ფალიაშვილის გვერდით. ეს სიმბოლური მუდმივი სამყოფელი გახდა ორი იმ ადამიანის, რომლებმაც ერთმა შექმნა, ხოლო მეორემ გააცოცხლა ქართული მუსიკის სული.
© 2026
