შესავალი · ქართული ეროვნული საგანძურის მცველი
იოსებ ელიგულაშვილი: სახელმწიფოებრივი ღვაწლი
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ისტორიაში იოსებ ელიგულაშვილის მოღვაწეობას მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია. როგორც ფინანსისტმა და პოლიტიკურმა მოღვაწემ, მან უდიდესი როლი ითამაშა როგორც ქვეყნის ეროვნული საგანძურის ევაკუაციასა და დაცვაში, ისე მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში საფრანგეთში მყოფი ებრაული თემის გადარჩენაში. მისი ცხოვრება არის მაგალითი იმისა, თუ როგორ უკავშირდებოდა ერთმანეთს უბადლო პროფესიონალიზმი, სახელმწიფოებრივი პასუხისმგებლობა და ჰუმანიზმი.
თავი I · ბავშვობა და განათლება
წარმოშობა და მოღვაწეობა დემოკრატიულ რესპუბლიკაში
იოსებ ელიგულაშვილი 1890 წელს, ქუთაისში, ცნობილი ებრაელი ვაჭრისა და ქველმოქმედის ოჯახში დაიბადა. ქუთაისში დაწყებითი განათლების მიღების შემდეგ, მან სწავლა მოსკოვის კომერციულ ინსტიტუტში განაგრძო, სადაც ეკონომიკურ მეცნიერებებს დაეუფლა. მიღებულმა ფინანსურმა და ეკონომიკურმა განათლებამ განსაზღვრა მისი შემდგომი პროფესიული საქმიანობა, რაც ქვეყნისთვის კრიტიკულ პერიოდში უმნიშვნელოვანესი რესურსი აღმოჩნდა.
1917 წლის რევოლუციური მოვლენების ფონზე იგი სამშობლოში დაბრუნდა და დამოუკიდებელი სახელმწიფოს მშენებლობის პროცესში აქტიურად ჩაერთო. იგი შეუერთდა საქართველოს სოციალ-ფედერალისტთა სარევოლუციო პარტიას და გახდა მისი ერთ-ერთი თვალსაჩინო ფინანსური ექსპერტი. როგორც მაღალი დონის ეკონომისტი, იგი აქტიურად მონაწილეობდა ახალგაზრდა რესპუბლიკის ფინანსური და სავაჭრო სისტემის გამართვაში. ელიგულაშვილი იკავებდა ფინანსთა და ვაჭრობა-მრეწველობის მინისტრის მოადგილის პოსტს. ამ ამპლუაში მისი საორგანიზაციო ნიჭი და ეკონომიკური ხედვა მთლიანად ხმარდებოდა ქვეყნის შიდა ბაზრის სტაბილიზაციას, პირველი ეროვნული ვალუტის (ბონების) მიმოქცევასა და საერთაშორისო სავაჭრო კავშირების დამყარებას.
თავი II · ეროვნული საგანძურის ევაკუაცია
ფინანსური გონიერება და განძის დაცვა
1921 წლის თებერვალში, საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ, როდესაც დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობას ქვეყნის დატოვება მოუხდა, იოსებ ელიგულაშვილს უმნიშვნელოვანესი მისია დაეკისრა. იგი ოფიციალურად დაინიშნა იმ სამთავრობო კომისიის წევრად, რომელსაც ქართული ეროვნული საგანძურის ევაკუაცია და საფრანგეთში უსაფრთხოდ ტრანსპორტირება ევალებოდა:
ორგანიზება
საზღვაო ტრანსპორტი
ბათუმის პორტში, სადაც ფრანგული გემი განძის მოლოდინში იდგა, სწორედ იოსების ფინანსური გონიერებითა და საორგანიზაციო ძალისხმევით მოხერხდა მთელი ტვირთის უსაფრთხოდ დაბინავება.
ემიგრაცია
ბიუროკრატია საფრანგეთში
მარსელში ჩასვლისთანავე, იოსები პირადად აგვარებდა განძის შენახვის, დაზღვევისა და საფრანგეთის ბანკში განთავსების ყველა რთულ ფინანსურ და იურიდიულ დეტალს.
პრინციპულობა
ხალხის საკუთრება
ექვთიმე თაყაიშვილი მოგონებებში ხაზს უსვამდა მის როლს. ელიგულაშვილი მყარად იცავდა პოზიციას, რომ საგანძური ქართველი ხალხის კუთვნილება იყო და მისი კერძო მიზნებისთვის გამოყენება დაუშვებელი იყო.
„ისტორიულ-მეცნიერული არგუმენტაციის წყალობით, იოსებ ელიგულაშვილმა და ქართულმა ემიგრაციამ ნაცისტური ტერორისგან ასობით თანამოძმე და მათი ოჯახები იხსნა.“
თავი III · ნაცისტური ოკუპაცია და ჰუმანიტარული გმირობა
ასიათასობით სიცოცხლის გადარჩენა და ორმაგი სამშობლოს ერთგულება
იოსებ ელიგულაშვილის მოღვაწეობამ განსაკუთრებული მნიშვნელობა შეიძინა მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში, ნაცისტების მიერ ოკუპირებულ საფრანგეთში. ებრაული მოსახლეობის მასობრივი დეპორტაციისა და დევნის დაწყებისთანავე, მან სხვა ქართველ ემიგრანტებთან ერთად რთული და სარისკო გეგმა შეიმუშავა.
მათ საოკუპაციო ხელისუფლებას წარუდგინეს კვლევები და ოფიციალურად დაუმტკიცეს, რომ „ქართველი ებრაელები“ (იუდაისტური აღმსარებლობის ქართველები) ეთნიკურად არა სემიტური, არამედ ქართული წარმოშობისანი იყვნენ, რომლებმაც მხოლოდ რელიგია შეიცვალეს. ამ ბრწყინვალე არგუმენტაციით მათ ასობით თანამოძმე აარიდეს საკონცენტრაციო ბანაკებსა და ფიზიკურ განადგურებას.
ელიგულაშვილის ცხოვრება არის მაგალითი იმისა, თუ როგორ შეიძლება ადამიანს თანაბრად უყვარდეს თავისი ორივე სამშობლო — საქართველო და ისრაელი. ემიგრაციაში ყოფნისას მისი ეკონომიკური გამოცდილება საფრანგეთში ქართული კოლონიის არსებობისა და ფუნქციონირების ერთ-ერთი მთავარი საყრდენი იყო. იგი 1952 წელს გარდაიცვალა საფრანგეთში, ისე, რომ ვერ მოესწრო დამოუკიდებელ საქართველოში ეროვნული განძის დაბრუნებას. თუმცა, მისი ღვაწლი ორივე ხალხის ისტორიის საამაყო ნაწილად რჩება.
